Ooit stond Michaël van Damme een paar keer per week op het podium als stand-upcomedian. Vandaag de dag staat hij voor groepen professionals. Niet om grappen te maken, maar voor praktische sessies over samenwerken, brainstormen en innovatie. Zijn missie is om kennis uit de academische wereld ook te laten landen in de praktijk. Het liefst met een beetje humor, dat dan weer wel. “Want,” zo merkt Van Damme keer op keer, “er ligt ongelooflijk veel onderzoek op de plank waar organisaties echt iets aan hebben.”‍

Van comedian naar collegezaal

Als jonge twintiger timmerde Van Damme hard aan de weg als stand-upcomedian. Hij had zelfs de ambitie daar fulltime van te leven of in elk geval iets creatiefs te doen. Toch koos hij op advies van zijn ouders voor een studie. Lachend: “Mijn ouders zeiden: haal eerst maar een diploma. Dan kun je daarna doen wat je wilt.”

Die studie werd Psychologie aan de Universiteit Maastricht. “Mijn zus studeerde hier al en dacht dat probleemgestuurd onderwijs mij goed zou liggen”, blikt Van Damme terug. Hij begon aan de studie met het idee om therapeut te worden, maar kreeg uiteindelijk andere ambities. Wel bleek zijn zus gelijk te hebben. “Ik denk dat ik het in België niet ver had geschopt; in Maastricht staat de student centraal in plaats van de docent. De focus lag niet op details reproduceren, maar op redeneren. Dat past veel beter bij mij en komt in mijn werk nog altijd van pas.”

Geen voorbeeldige student

Dat hij uiteindelijk dagelijks met wetenschappelijk onderzoek zou werken, had Van Damme zelf nooit verwacht. “Ik was zeker geen voorbeeldige student”, lacht hij. “Mijn cijfers waren prima, maar ik had mijn zaken niet altijd goed op orde.” Zijn masterscriptie liep zelfs bijna in de soep, doordat hij vergat om bij een professor terug te komen op de besproken scriptieonderwerpen. Lachend: “Dat heb ik zo lang uitgesteld dat ik na een tijdje te beschaamd was om weer contact met hem op te nemen. De professor had mijn onderwerp inmiddels – geheel terecht – aan iemand anders gegeven.”

Grappig genoeg bracht juist die misstap tijdens zijn studie Van Damme verder in zijn carrière. Een andere professor gaf hem carte blanche om iets te bedenken. Daarop besloot hij om experimenteel onderzoek te doen naar manieren om geluk op de werkvloer te vergroten. “Pas toen ik dat onderzoek deed, kwam mijn studie echt tot leven”, blikt hij enthousiast terug. Daar ontstond zijn interesse in samenwerking en innovatie, maar ook zijn drive om de wetenschap naar de praktijk te brengen.

‍

Werken én promoveren

Na zijn studie vond Van Damme zijn eerste baan bij het Centrum voor de Ontwikkeling van het Creatief Denken: een organisatie die bedrijven helpt om creatiever te denken en meer uit brainstorms te halen. Al snel merkte hij dat veel van hun adviezen aan organisaties niet wetenschappelijk onderbouwd waren. “Daarom zocht ik vaak dingen op in mijn UM-literatuur om onze adviezen toch te kunnen onderbouwen.”

Dat viel ook het bedrijf op. Zij vroegen hem om vanuit het Centrum voor de Ontwikkeling van het Creatief Denken te promoveren. Zo geschiedde. “Ik heb vier jaar lang mijn werk gecombineerd met een promotietraject aan de Universiteit Gent”, legt Van Damme uit. Zijn onderzoek draaide om de vraag hoe groepen tot creatieve, innovatieve ideeën komen. “Een interessante uitkomst is dat lichte competitie tussen ideeën beter werkt dan streven naar consensus. Het beste idee kiezen op basis van ‘de meeste stemmen gelden’ blijkt juist de slechtste vorm van ideeselectie.”

‍

Bruggen bouwen

Met één been in de wetenschap en één been in het bedrijfsleven zag Van Damme hoe groot de kloof tussen die twee werelden vaak is. “Ik vond het doodzonde als praktische knowhow en waardevolle wetenschappelijke kennis elkaar niet ontmoeten. Zelf ben ik groot voorstander van valorisatie: wetenschappelijke kennis geschikt en beschikbaar maken om in de economie en maatschappij te gebruiken.”

Daarom startte Van Damme zijn bedrijf The Forge om een brug te slaan tussen die twee. Zo leerde hij organisaties om beter samen te werken en tot betere ideeën te komen op manieren die wetenschappelijk onderbouwd zijn. “Onderzoekers doen fantastisch werk, maar zijn meestal niet bezig met wat er daarna met hun resultaten gebeurt. Tegelijkertijd baseren veel managementboeken zich op meningen in plaats van bewijs. Dat gat wilde ik dichten door wetenschappelijke inzichten te vertalen naar een praktijk die niet altijd op theorie zit te wachten.”

‍

Persoonlijkheidstesten

Een onderwerp waar Van Damme zich graag over uitspreekt, zijn persoonlijkheidstesten. Arjen Lubach maakte er onlangs al een aflevering over, waar Van Damme vierkant achter staat. Hij vertelt: “Veel organisaties werken met modellen als het DISC-model, waarbij je medewerkers categoriseert als rood, geel, blauw of groen, en het Myers-Briggs Type Indicator-model, dat uitgaat van zestien persoonlijkheidstypen. Die modellen zijn populair, maar rammelen wetenschappelijk gezien.”

Het is vooral problematisch dat mensen niet in dit soort gesimplificeerde hokjes te stoppen zijn, vindt Van Damme. “In de academische wereld gebruiken we maar één persoonlijkheidsmodel: de Big Five, ook wel OCEAN genoemd. Hierbij werk je met dimensies, bijvoorbeeld een schaal van closed-minded naar open-minded. Dat model is wereldwijd gevalideerd, maar is nauwelijks bekend buiten de academische wereld.” Wat Van Damme betreft moet dat veranderen. “De meeste mensen scoren ergens in het midden op deze schalen, terwijl modellen het laten lijken alsof je het één of het ander bent. Dat is niet hoe mensen werken.”

Van Damme vergelijkt het graag met horoscopen. “Je herkent er altijd wel iets in, ook al is de inhoud onbetrouwbaar. De psychologie is in werkelijkheid gewoon messy en niet in hokjes in te delen.” Juist dát zijn de inzichten die hij graag in de praktijk brengt. “Het is zonde als we alle duizenden ideeën die er over dit soort modellen zijn, in de academische wereld laten hangen.”

‍

Tekst: Romy Veul
Foto: Michaël Van Damme