Iedereen wil weten hoe de toekomst eruitziet. Als futurist en Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy zou je verwachtendat Loes Damhof daar een antwoord op heeft. Maar de toekomst voorspellen? Dat doet ze juist niet.

Volgens Damhof is een veel interessantere vraag: Hoe bepalen onze beelden over de toekomst de keuzes die we vandaag maken? Dat is debasis van Futures Literacy en van haar keynote tijdens de Opening van het Academisch Jaar 2026/27.

‍

Het seminar dat haar leven veranderde

Ruim tien jaar geleden werkte Loes Damhof als hogeschooldocent ‘21st Century Skills’ aan de hogeschool de Hanze in Groningen. Tijdens een online seminar van UNESCO maakte ze voor het eerst kennis met Futures Literacy. Kort daarna werd ze verkozen tot Docent van het Jaar en gebruikte ze haar Comenius-beurs om zich volledig in dit nieuwe vakgebied te verdiepen.

Een bezoek aan futurist Riel Miller in Parijs bleek een kantelpunt. "Ik heb vijf uur naar hem geluisterd en begreep er eerlijk gezegd heel weinig van. Maar intuïtief voelde ik: hier zit iets waar ik nog heel lang mee verder wil."

Dat gevoel bleek waar. Inmiddels is Damhof Chairholder van de UNESCO Chair Futures Literacy en helpt ze wereldwijd universiteiten, overheden en maatschappelijke organisaties om anders naar de toekomst te kijken.

Waarom één toekomstbeeld risicovol is

De behoefte aan zekerheid is volgens Damhof heel menselijk. Zeker in een tijd waarin veel vanzelfsprekendheden onder druk staan. "Tijdens corona kwam de toekomst ineens het heden binnen. Mondkapjes en lege straten kenden we alleen uit films. Opeens was het werkelijkheid."

 Sindsdien merkt ze dat mensen op zoek zijn naar houvast. "Dat is heel begrijpelijk, maar daar zit ook het risico.’’ Wie zich vastklampt aan één toekomstbeeld, beperkt de eigen blik. "Als je ervan overtuigd bent dat kunstmatige intelligentie al het werk gaat overnemen of dat klimaatverandering maar één uitkomst kent, ga je beslissingen nemen vanuit dat ene verhaal. Hoe kleiner je toekomstblik wordt, hoe meer je dezelfde keuzes blijft maken."

‍

Meer dan vakkennis

Futures Literacy is volgens Damhof steeds relevanter voor het hoger onderwijs. Studenten groeien op in een wereld waarin technologische ontwikkelingen, geopolitieke spanningen en klimaatverandering elkaar in hoog tempo opvolgen. Dat vraagt volgens haar om meer dan alleen kennis van een vakgebied. "Verbeeldingskracht, nieuwsgierigheid, kritisch denken, het vermogen om verschillende perspectieven naast elkaar te zetten: Dat zijn vaardigheden die steeds belangrijker worden." Maar die verantwoordelijkheid ligt niet bij studenten. "Je kunt studenten deze manier van denken niet leren als docenten, bestuurders en organisaties zelf geen ruimte durven maken voor onzekerheid."

‍

Je eigen toekomst verbeelden

Het gaat uiteindelijk niet om 'future proof' of 'future ready' zijn, zegt Damhof. "Het gaat erom dat je veerkrachtiger wordt. Dat je tijdens onverwachte gebeurtenissen ruimte blijft zien om andere keuzes te maken."

Daarbij is één vraag belangrijk: Wiens toekomst is dit eigenlijk? "We nemen toekomstbeelden vaak ongemerkt over van bijvoorbeeld beleidsmakers, regeringen en Silicon Valley. Maar daarmee nemen we ook hun aannames over." Daarom vindt Damhof het belangrijk dat mensen hun eigen toekomst leren verbeelden, want: "Als je het denken over de toekomst aan anderen overlaat, geef je ook een stuk van je eigen vrijheid weg."

‍Niet één stip, maar een hele horizon

Tijdens de Opening van het Academisch Jaar kijkt de Universiteit Maastricht vooruit naar haar honderdjarig bestaan. Voor veel organisaties voelt zo'n jubileum als een stip op de horizon. Damhof ziet liever een hele horizon:

"Verzamel niet één toekomstbeeld, maar zoveel mogelijk verschillende toekomsten. Als je verschillende toekomsten naast elkaar zet, ontdek je wat je nú eigenlijk belangrijk vindt. Dat creëert ruimte en tegelijkertijd rust."

Dat is ook wat ze in haar keynote wil meegeven. Niet een antwoord op hoe de universiteit er over vijftig jaar uitziet, maar een andere manier van kijken. 

En als we in 2076 dan terugkijken op deafgelopen vijftig jaar? "Dan hoop ik dat we kunnen zeggen dat we ons niethebben laten verlammen door angst, maar zijn blijven meebewegen. Vanuitveerkracht en hoop."

Wil je de keynote van Loes Damhof bijwonen?‍

Meld je uiterlijk 14 juli aan voor de Opening van het Academisch Jaar 2026/27 via de persoonlijke uitnodiging in je UM-mail. Kun je er niet bij zijn? Dan kun je de ceremonie ook via de livestream volgen.

‍

Tekst: Bo Ummels