Rechtszaken
uit liefde

Met een kopje thee in de hand loopt Roger Cox door de gang van Paulussen Advocaten in Maastricht. Dat hij de man is die met juridische precisie schokgolven door directiekamers joeg – van de Nederlandse staat tot Shell, en later ook richting ING – zie je hem niet aan. Op vrijdag 23 januari 2026, tijdens de Dies Natalis, ontvangt hij van de Faculty of Law van Maastricht University een eredoctoraat voor zijn baanbrekende werk in de klimaatjurisprudentie.

‍

De zin die hij even later gebruikt is mooier, bijna ouderwets: het gaat om 'iets doen wat je hart voedt'. Dat ‘geraakt worden’ kreeg voor hem een datum, een scène, een schok. Hij vertelt over de film An Inconvenient Truth van Al Gore: hoe die documentaire, midden jaren nul, als een wake-up call binnenkwam. Niet omdat hij daarvoor onverschillig was – integendeel. Als jongen liep hij al met verrekijker en notitieblok door het Zuid-Limburgse groen, was hij vogelspotter, zat bij het IVN in Voerendaal, haalde handtekeningen op tegen de zeehondenjacht. Een natuurmens, zegt hij.

Maar klimaatverandering – CO₂, de traagheid van systemen, het na-ijleffect van decennia uitstoot – dat was een andere schaal. Een ander soort dreiging, niet lokaal, niet tijdelijk. “Zelfs als we vandaag zouden stabiliseren, werkt de opwarming nog lang door. Dat raakt ook mijn kinderen.” Het probleem werd opeens intergenerationeel: wij die alle lusten nemen en de lasten doorschuiven. En intragenerationeel: de rekening die het eerst neerkomt bij mensen die het minst hebben bijgedragen en het minst kunnen uitwijken.

Op dat moment valt bij Cox een ander kernwoord: waardigheid. “Menselijke waardigheid is het fundament waarop onze democratische rechtsstaat is gebaseerd.” En precies daar, in die fundering, ziet hij de klimaatcrisis knagen. Vrijheid mag niet de vrijheid van een ander afpakken, maar dat is volgens hem wél wat er gebeurt in de levens van mensen die dicht op hun leefomgeving leven, die niet kunnen ‘importeren’ wat het landschap hen niet meer geeft.

Daar, zegt hij, zit de kern van zijn internationale rol: de juridische route als tegenmacht in een wereld waarin multinationals – olie, gas, tech, media –zo groot en mobiel zijn geworden dat democratische controle achterblijft. Een 'governance gap', noemt hij het: een machtsvacuüm dat is ontstaan door decennia van deregulering, privatisering en globalisering. Op VN- en OESO-niveau werden daarom richtlijnen voor zelfregulering ontwikkeld, maar Cox ziet in de praktijk vooral hoe vaak die vrijblijvendheid blijft. En dus, zegt hij, blijft er één arena over waar bewijs zwaarder weegt dan praat: de rechtszaal.

In de rechtszaal moet je onderbouwen. Je kunt niet wegkomen met gemakzuchtige frames. In politiek en media, zegt hij, glippen te veel zaken weg in korte zinnen die lekker klinken maar weinig dragen. Dat is ook waarom hij zich zorgen maakt over afnemend respect voor rechterlijke uitspraken, een trend die hij de laatste jaren versneld ziet. Het is alsof de derde macht, juist wanneer die nodig is, verdacht wordt gemaakt omdat ze niet meebuigt.

Het antwoord is onverwacht eenvoudig: routine, natuur, ritueel. Hij verhuisde bewust terug naar het Heuvelland, niet naar de stad, maar bij het bos. “Dat regenereert me”, zegt hij. “Het maakt me rustig.” En dan is er de stilte van een klooster in de buurt. Vaak loopt hij er binnen. Niet omdat hij een strenge dogmaticus is, benadrukt hij, maar omdat het ritueel hem helpt: bidden, reflecteren, ademhalen. “Het godsgeloof zit bij mij niet in de dogmatiek. Maar in het ritueel.” Gregoriaans als metronoom voor de geest. “Het tilt me uit de tijd.”

We praten nog kort over basketbal, Amerikaanse wedstrijden die hij soms op tv volgt als ontspanning, en over muziek als achtergrond die focus geeft. Dan staat er alweer iemand te wachten: een volgende afspraak, een volgende stapel werk. Uit liefde voor de aarde, voor wat komt.

‍
Roger Cox studeerde politicologie en rechten aan de Universiteit Leiden. Hij is advocaat en partner bij Paulussen Advocaten in Maastricht en auteur van het boek Revolution met recht (2016). Hij verwierf internationale erkenning door het voeren van baanbrekende aansprakelijkheidszaken op het gebied van klimaatverandering tegen de Nederlandse staat, Shell en ING. In januari 2026 ontvangt hij een eredoctoraat van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Maastricht.

_{Tekst: Ludo Diels | Fotografie: Paul van der Veer}