Generalist én specialist‍

Inmiddels is dat anders. Sinds 1989 kun je in Nederland de vervolgopleiding tot specialist ouderengeneeskunde volgen. Je leert tijdens de studie kwetsbare ouderen behandelen die meerdere gezondheidsproblemen tegelijk hebben. Destijds heette het nog de opleiding tot verpleeghuisarts en duurde die twee jaar. In de jaren daarna ontwikkelde het vak zich tot een erkend medisch specialisme en werd het een driejarige opleiding. Sinds 2020 biedt UM die ook aan.

Huisarts Femke Deguelle begon afgelopen september aan de opleiding aan UM. “In dit vak ben je zowel generalist als specialist”, zegt Deguelle. “Er zijn weinig specialismen waarbij je zo breed en holistisch naar de patiënt kijkt. Natuurlijk is het medische aspect belangrijk, maar het draait vooral om wie er tegenover je zit. Wat is dat voor persoon en hoe kun je diens kwaliteit van leven verhogen? Tegelijkertijd is de casuïstiek vaak complex, waardoor ik ook de diepte in kan. Die combinatie vind ik erg leuk en verfrissend.”

In de jaren zeventig en tachtig waren studenten nog veel meer op elkaar aangewezen voor hunontwikkeling. De Faculteit der Geneeskunde stond nog in de kinderschoenen. “De opleiding was volop in ontwikkeling en daar bouwden wij aan mee”, herinnert Collet zich. “Met onze jaargroep hebben we zelfs een blokboek herschreven omdat we het niet eens waren met de inhoud. Experts nodigden we gewoon zelf uit: we belden ze op en vroegen of ze ons les wilden geven. Voor onze allereerste anatomieles stapten we in de trein naar Amsterdam, omdat er in de regio niemand was die dat onderwijs kon verzorgen.”

Alle facetten van ouderenzorg‍

Collet werkt tegenwoordig bij Mondriaan GGZ als zorgprogrammaleider, specialismeleider neuropsychiatrie en opleider. Ze begeleidt alle stagelopende studenten van de opleiding ouderengeneeskunde. “Ze leren bij ons veel over de diagnostiek en behandeling binnen de ouderenpsychiatrie”, aldus Collet. “Daar werken we graag aan mee, want we zien dat er steeds meer psychiatrie voorkomt in de verpleeghuizen.”

Alleen de meest hulpbehoevende ouderen worden opgenomen in een verpleeghuis. Daarnaast groeit het aantal kwetsbare ouderen dat zelfstandig woont. Deze groep is vaak te intensief en complex voor de huisarts om alleen te kunnen behandelen. Ook daar speelt de specialist ouderengeneeskunde een belangrijke rol. “Overal waar ouderen zijn, kan een specialist ouderengeneeskunde werken”, legt Collet uit. “Bijvoorbeeld ook als adviseur of consulent van de huisarts en in kleinschalige woonvormen voor ouderen met een psychogeriatrische of lichamelijke beperking. In de opleiding krijg je tegenwoordig al deze facetten mee.”

Vertrouwen in de professional

Vijftig jaar geleden lag de zorg voor kwetsbare ouderen nog volledig bij de huisarts. “Dat ging toen goed, omdat je nog dorpsdokters had’, legt Collet uit. “Zij kenden hun patiënten al een leven lang en wisten precies hoe iemands gezinssituatie en achtergrond eruitzagen, kennis die essentieel is bij ouderenzorg. Werd de zorg te complex, dan volgde een opname in het verzorgingshuis of verpleeghuis.”

Naarmate de problematiek van ouderen complexer werd, ontstond er een steeds duidelijkere behoefte aan artsen die zich buiten het ziekenhuis in ouderen verdiepten. “Tegelijkertijd kwamen er meer protocollen en richtlijnen, zowel binnen de huisarts- als de ouderengeneeskunde. Ouderen kregen daardoor vaker de best passende behandeling, in plaats van dezelfde aanpak die men al jaren uit gewoonte toepaste.”

Die professionalisering ziet Collet als een belangrijke stap vooruit, al plaatst ze er een kanttekening bij. “De afgelopen tien jaar is de regelzucht en bureaucratie sterk toegenomen”, zegt ze. “Het gaat steeds vaker om het afvinken van hokjes: voldoet iemand aan de criteria voor een behandeling of opname? Terwijl een huisarts of specialist ouderengeneeskunde soms heel goed weet wat iemand nodig heeft, kan een indicatieorgaan daar anders over oordelen. Dat vind ik verdrietig. Mijn hoop is dat de professional in de toekomst meer vertrouwd wordt.”

Niks stoffigs aan

Volgens Deguelle is er juist in de toekomst een grote rol weggelegd voor de specialist ouderengeneeskunde. “Geen enkel specialisme is op dit moment zo in ontwikkeling”, stelt Deguelle. “Zeker in het zuiden van het land krijgen we te maken met steeds meer vergrijzing. Daardoor worden we op steeds meer plekken ingezet. Op een paar plaatsen in het land vind je specialisten ouderenzorg zelfs op de spoedeisende hulp. Hoewel het soms nog een stoffig imago heeft, is dat wat mij betreft niet terecht. Het is een ontzettend vooruitstrevend vak dat continu in ontwikkeling is.”

‍

‍

Dr. Femke Deguelle

Dr. Femke Deguelle is huisarts en begon in september 2025 aan haar eerste jaar aan de opleiding tot specialist ouderengeneeskunde aan Universiteit Maastricht. Ze studeerde eerder geneeskunde en de opleiding tot huisarts aan UM.

Dr. Janine Collet

Dr. Janine Collet is specialist ouderengeneeskunde, werkzaam bij Mondriaan als zorgprogrammaleider en specialismeleider neuropsychiatrie. Ze begon in 1977 aan de opleiding geneeskunde aan UM.