Tijdens de 50^e Dies Natalis van de Universiteit Maastricht ontvangt de Zweedse hoogleraar Peter Stenvinkel een eredoctoraat voor zijn grensverleggende onderzoek op het gebied van nefrologie (niergeneeskunde) en planetary health. De onderscheiding betekent veel voor hem. “Ik zie dit eredoctoraat als een blijk van waardering voor mijn onderzoek én voor de samenwerking tussen de vakgebieden nefrologie en planetary health.”

Stenvinkel studeerde in de jaren 70 en 80 geneeskunde aan het Karolinska Institutet in Zweden. Hij specialiseerde zich in nefrologie en werd in 2009 benoemd tot hoogleraar nefrologie aan het Karolinska Institutet. Daarnaast is hij hoofddocent bij het Karolinska Universitair Ziekenhuis. Zijn onderzoek richt zich onder andere op de manier waarop nierfalen het verouderingsproces beïnvloedt, met name in de bloedvaten.

Sinds 2023 is Stenvinkel visiting professor aan het Cardiovascular Research Institute Maastricht (CARIM). Als nefroloog haalt hij veel energie en inspiratie uit de samenwerking met de hoogleraren Leon Schurgers en Tilman Hackeng, die zich bezighouden met hart- en vaatgezondheid. “Samen onderzoeken we hoe we de natuur kunnen inzetten om ziektes te behandelen. Daarvoor bestuderen we verschillende wilde dieren. Zo kwamen we er bijvoorbeeld achter dat beren tijdens hun winterslaap niet plassen, nauwelijks spiermassa verliezen en geen last hebben van botontkalking. We zijn heel benieuwd waardoor dit komt. Want als we dat weten, kunnen we die inzichten ook toepassen in nieuwe behandelingen van chronische ziektes bij mensen. Denk aan nierziektes en hart- en vaatziektes. Verder kijken we ook naar dieren die nauwelijks verouderen, zoals vleermuizen, naakte molratten en Groenlandse haaien. Van hen kunnen we leren hoe je gezond ouder wordt.”

Een ander onderwerp dat Stenvinkel erg boeiend vindt, is voedsel als medicijn. “In sommige groenten, zoals broccoli en spruitjes, zitten bijvoorbeeld stoffen waarmee je ziektes kunt voorkomen of behandelen. Om optimaal van voedsel als medicijn te profiteren, is meer onderzoek nodig. In het Amazonegebied groeien bijvoorbeeld wel 200 fruitsoorten, waarvan we de meeste nog niet kennen. Daar wil ik me verder in verdiepen. Want dit zou weleens een goudmijn kunnen zijn voor de behandeling van ziektes die het gevolg zijn van een ongezonde levensstijl.”

Innovatie die de maatschappij dient

Het thema van de Dies Natalis is dit jaar Iets waar Stenvinkel zich helemaal in kan vinden. “Ik ben een groot voorstander van innovatie, mits het de maatschappij dient. Om te kunnen innoveren, is de samenwerking tussen verschillende vakgebieden van groot belang. Want sámen kunnen zoölogen, dierenartsen, biologen, ecologen en technologen veel bereiken op het gebied van gezondheid, veroudering en duurzame medische innovaties. Mijn samenwerking met CARIM is daar een mooi voorbeeld van.”

Stenvinkel is ervan overtuigd dat we veel kunnen leren van de natuur. Hij heeft er zelfs een boek over geschreven: Tekst: Martina LangeveldLearning from nature: the power of biological intelligence. Daarin beschrijft hij het verband tussen onze gezondheid, de elementen van de natuur (zon, water, wind), biodiversiteit, darmmicrobiotica en voedselproductie. Ook laat hij aan de hand van voorbeelden zien hoe strategieën uit de natuur ons kunnen helpen om gezond ouder te worden en de planeet te beschermen. “Daarvoor is het wel belangrijk dat we minder laks omgaan met onze leefomgeving”, stelt hij. “Bossen en oceanen vormen de infrastructuur van de natuur en zijn belangrijk voor het voortbestaan van mensen en dieren. Helaas besteden regeringen over de hele wereld daar in mijn ogen veel te weinig aandacht aan. We verliezen in hoog tempo veel dieren- en plantensoorten, waar we veel van hadden kunnen leren. Dus als we nog lang en gezond willen leven, is het essentieel dat we beter voor de natuur gaan zorgen.”

Tekst: Martina Langeveld